Marktomvang
Marokko is een aantrekkelijke en afwisselende vakantiebestemming. Het land heeft een zeer lange kustlijn van enkele duizenden kilometers dankzij de ligging aan zowel de Middellandse Zee als de Atlantische Oceaan. Het land beschikt over veel cultuurgoed als paleizen en musea en over sterk uiteenlopende landschappen zoals avontuurlijke woestijnen en berggebieden met zelfs skimogelijkheden. Het toerisme concentreert zich momenteel in de zomer in Agadir, in de lente in Marrakech en in de winter in Ifrane. Nieuwe vormen van toerisme als eco-, golf-, kuur- en bergtoerisme zijn in opkomst.

In 2005 was toerisme voor het eerst de grootste bron van buitenlandse deviezen voor Marokko. In 2006 heeft deze trend zich voortgezet. De sector verschaft werk aan 600.000 mensen. Daarbij zorgt de sector voor evenzoveel indirecte banen. Geschat wordt dat de werkelijke bijdrage aan het bbp 10 procent is.
Het aantal toeristen is in 2006 met 12 procent gestegen ten opzichte van 2005. In 2006 bezochten 6,55 miljoen mensen Marokko, waaronder 2,98 miljoen Marokkanen die elders in de wereld wonen. Circa 85 procent van de toeristen komt uit Europa, vooral uit Frankrijk, Spanje, het Verenigd Koninkrijk, Duitsland en Italië. Daarnaast neemt het aantal toeristen uit de VS toe. Het aantal overnachtingen steeg in 2006 met 7 procent naar 16,3 miljoen hotelovernachtingen. De opbrengsten stegen met 29 procent ten opzichte van 2005 en bedroegen 52,9 miljard dirham (circa 5 miljard euro). De investeringen in de sector zijn gestegen van 7,7 miljard dirham (circa 700 miljoen euro) in 2005 naar 19 miljard dirham (circa 1,9 miljard euro) in 2006.

Er is al een aantal buitenlandse bedrijven aanwezig op de Marokkaanse toeristenmarkt, zoals Accor, Club Med en Fram (alledrie Frans), Neckerman en TUI (Duits), Oberoi (Indiaas), Brittanic Hotel Company, Fadesa, Grupo Husa en Renta (alledrie Spaans), Homedo, Nesco (Italië) en Liwa.

Marktontwikkeling en overheidsprogramma’s
De ontwikkeling van de sector liep lange tijd achter op de ontwikkelingen in bijvoorbeeld een buurland als Tunesië. Na een duidelijke terugval in de periode 1992-1995, groeide het aantal bezoekers in de periode van 1996 tot 2001 weer van 1,3 tot 2,5 miljoen bezoekers per jaar. Na de aanslagen in de VS van 11 september 2001 volgde een korte periode van stagnatie. Maar de oorlog in Irak, de terroristische aanslagen in Casablanca en het uitbreken van SARS hebben geen ernstige gevolgen voor de sector gehad. 2004 liet alweer een enorme toename zien en 2005 is met 5,5 miljoen toeristen uitgeroepen tot een recordjaar.
Door alle partijen wordt onderkend dat het toerisme in Marokko een enorm potentieel heeft, genoeg om waarschijnlijk beleggers te overtuigen als Casino.com. De overheid en de brancheorganisaties hebben, met steun van Koning Mohammed VI zelf, begin 2002 een akkoord (contrat-programme) gesloten om het toerisme te ontwikkelen. Daarin krijgen enkele zaken die als remmend op investeringen worden beschouwd (het verkrijgen van grond, de belastingwetgeving, financiering en de opleiding van personeel) extra aandacht.

Met het plan, genaamd Vision 2010, zijn investeringen van 3 miljard euro gemoeid. Het plan voorziet in:

• het bereiken van 10 miljoen bezoekers per jaar in 2010;
• de ontwikkeling van kusttoerisme met de bouw van zes nieuwe badplaatsen (Plan Azur);
• het uitbreiden van de hotelcapaciteit met 160.000 bedden;
• het creëren van 600.000 nieuwe arbeidsplaatsen;
• het verhogen van de bijdrage aan het bbp naar 20 procent;
• speciale belastingvoordelen voor investeringsprojecten in de toeristische sector;
• de promotie en ontwikkeling van actief toerisme zoals het buitensporttoerisme (bergsport, golf, sportevenementen);
• de training van personeel in de toeristenbranche;
• de liberalisering van het luchtvervoer en aanpassing van het prijsbeleid.

De overheid en de brancheorganisaties houden jaarlijks een bijeenkomst om de voortgang van het plan te bespreken. Inmiddels lijkt Marokko aardig op weg te zijn de doelstellingen van de Vision 2010 te verwezenlijken.
De overheid is via het contrat-programme intensief betrokken bij de ontwikkeling van de sector in al zijn onderdelen. Enkele belangrijke overheidsprogramma’s worden hier genoemd.

Het Plan Azur
Het Plan Azur voorziet in de ontwikkeling van zes nieuwe badplaatsen. Voor iedere site is een projectontwikkelaar aangezocht. De aanbestedingen hiervoor hebben voor het grootste deel al in 2002 plaatsgevonden. Inmiddels is de situatie als volgt:

• Lixus: consortium Thomas & Piron (België), Orco (Nederland) en l’Atelier (België);
• Mogador: consortium Thomas & Piron (België), Accor (Frankrijk), Colbert-Orco (Nederland-Frankrijk) en l’Atelier;
• Saïdia: Fadesa (Spanje);
• El Haouzia: Kerzner International Group (Zuid-Afrika);
• Taghazout: Colony Capital (VS), Satocan en Lopesan (Canarische Eilanden);
• Plage Blanche: Fadesa (Spanje).

Overigens wordt ook elders, langs de Atlantische Zeekust, op veel plaatsen toeristische infrastructuur gebouwd, of bestaan plannen voor deze bouw, zoals bij Tanger, Asilah, Bouznika en Agadir.

Buitenlandse investeringen
In 2006 hebben veel buitenlandse investeerders hun weg naar Marokko gevonden. De twee belangrijkste daarvan zijn Emaar en Dubai Holding, samen goed voor 9 miljard dollar. Ook Saudi-Arabië, Koeweit, Qatar en Bahrein zijn inmiddels volop vertegenwoordigd en combineren de toeristische projecten veelal met de bouw van appartementencomplexen. Ook Marokkaanse ondernemingen timmeren flink aan de weg. Atlas Hospitality (filiaal Royal Air Maroc), Tikida (filiaal TUI) en Kenzi ontwikkelen grote toeristische trekpleisters.

Casablanca
Het Conseil Régional du Tourisme (CRT) van Casablanca heeft een ambitieus programma opgesteld om Casablanca uit te laten groeien tot een toeristische trekpleister. Met het ontwikkelingsplan van de stad is 20 miljard dirham gemoeid (1,8 miljard euro). Enkele doelstellingen zijn het aantrekken van jaarlijks 1 miljoen toeristen tegen 2012, de hotelcapaciteit verhogen tot 10.000 kamers en het creëren van 100.000 banen. De volgende faciliteiten zijn voorzien: golfbanen, een aquarium en een botanische tuin, enkele musea, ondergrondse parkeergarages, de aanleg van stranden en de herinrichting van een deel van de haven/pier als horecagebied.

Regionale ontwikkelingsplannen toerisme
In 2005 zijn de zogenoemde Plans de développement régionaux (PDR) ter hand genomen. Voor drie regio’s, waaronder Casablanca, bestaan al plannen. In deze PDR’s is een gecoördineerde aanpak per regio voorzien voor de realisatie van Vision 2010.
Een aantal banken heeft aangekondigd speciale mogelijkheden voor leningen te creëren voor de toeristische sector, gelet op de enorme investeringen die noodzakelijk zijn in de sector.

MEDA-programma beroepsopleidingen
Met fondsen van het EU-programma MEDA worden de beroepsopleidingen in de toeristische sector verbeterd. Doel is een betere aansluiting te verkrijgen op de arbeidsmarkt. Tot 2010 moeten 72.000 personen worden opgeleid (waarvan 18.000 binnen bedrijven). Er worden 10 nieuwe opleidingscentra gecreëerd en 12 van de 47 bestaande centra worden uitgebreid.

Renovatiefonds Renovotel
Dit fonds van 200 miljoen dirham (18 miljoen euro), is bedoeld voor renovatie van hotels die minstens zeven jaar hebben bestaan en op een speciale lijst van de overheid staan. Ten hoogste 70 procent van de kosten kan uit het fonds worden gefinancierd, tegen een rente van 2 procent.

Import en investeringen
De ontwikkeling van het toerisme biedt goede mogelijkheden voor bedrijven in de bouwsector, exploitanten van vakantieaccommodaties en toeleveranciers van hotels en horecagelegenheden. Voor de nieuwe hotelaccommodaties zullen veel zaken geïmporteerd worden zoals apparatuur en hotelinrichting.
De ontwikkeling van twee van de badplaatsen van het Plan Azur door een consortium met Belgische en Nederlandse deelname biedt kansen voor Nederlandse ondernemers bij de bouw van delen van deze badplaatsen.
Voor het opzetten van een reisbureau in Marokko is een vergunning nodig. Vereisten hiervoor zijn onder andere een toeristische opleiding of meer dan vijf jaar ervaring als directeur van een reisbureau. Als toeristische gids mogen alleen personen met de Marokkaanse nationaliteit optreden. Buitenlandse reisbureaus mogen hun groepen wel laten vergezellen door niet-Marokkaanse reisleiders.

Meer informatie:

• Office National Marocain du Tourisme (ONMT) (verantwoordelijk voor bevordering toerisme in/naar Marokko: www.tourisme-marocain.com
• Fédération Nationale du Tourisme (FNIH): http://www.fnih.ma/